Психолог - КГУ "Курчумская гимназия №3"

Психолог - КГУ "Курчумская гимназия №3" https://3-kurchum.mektebi.kz/ ru Психолог - КГУ "Курчумская гимназия №3" DataLife Engine “Буллингтің алдын алу: сынып жетекшінің рөлі” https://3-kurchum.mektebi.kz/2025/04/23/bullingt-aldyn-alu-synyp-zhetekshn-rl.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2025/04/23/bullingt-aldyn-alu-synyp-zhetekshn-rl.html
Толығырақ №3 Күршім гимназиясының Instagram парақшасынан көре аласыздар!]]> admin Wed, 23 Apr 2025 09:38:10 +0600 “Қыз қылығымен көрікті” атты тренинг өтті. https://3-kurchum.mektebi.kz/2023/05/12/yz-ylyymen-krkt-atty-trening-tt.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2023/05/12/yz-ylyymen-krkt-atty-trening-tt.html Мақсаты: Отбасында қыз баланың жеке тұлға болып қалыптасуы үшін ұлттық тәрбиенің әдіс-тәсілдерін жетілдіру,
Қызы мен анасының арасындағы қарым-қатынасты дамыту,
Қыздарды адамгершілікке, шындыққа, достыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Өткізген: сынып жетекші А.Чакенова, психолог Н. Смагулова
#аналармектебі
#отбасы ]]> Мақсаты: Отбасында қыз баланың жеке тұлға болып қалыптасуы үшін ұлттық тәрбиенің әдіс-тәсілдерін жетілдіру,
Қызы мен анасының арасындағы қарым-қатынасты дамыту,
Қыздарды адамгершілікке, шындыққа, достыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Өткізген: сынып жетекші А.Чакенова, психолог Н. Смагулова
#аналармектебі
#отбасы ]]> admin Fri, 12 May 2023 17:38:13 +0600 Жас мамандардың кәсіби қызметке бейімделуін жетілдіру жолдары https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/09/12/zhas-mamandardy-ksbi-yzmetke-bejmdelun-zhetldru-zholdary.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/09/12/zhas-mamandardy-ksbi-yzmetke-bejmdelun-zhetldru-zholdary.html Психологиялық түзету жұмыстарының ерекшелігі – адамның ішкі жан дүниесіне жағымды әсер ету, өзінің жағымды қасиеттерін аша білу, қарым –қатынас үйлесімділігін орнату, сөйлеу мәнерін қалыптастыру, қызықтыру, танымдық процестері, өздеріне қажетті іс-әрекетке итермелеу арқылы жүзеге асады. Эксперименттер арқылы психодиагностика жасалғаннан кейін дәрігер амандардың кәсіби қызметтерін ескере отырып, нақты коррекциялық жаттығулар, әдістемелерді іріктеп, ұйымдастырдық. Қалыпқа келтіру экспериментіне 9 маман алынды.
Жаттығу «Қожайын»
Әрбір жеке тұлға - өз ісінің қожайыны. Кәсіпкер, басшы, директор және т.б. қызметтер де қожайын болудың бір саласы. Адамның қожайын сезімін ояту үшін, тренингке қатысушыларға жаттығу жасату қажет. Біз топ мүшелерінің ішінен бір қатысушыға қожайын ролін ойнау ұсынады. Барлығы оны қожайын ретінде санауы керек. Ол барлығына бұйрық берілді. Дауыс ырғағы көтеріңкі, жуан аудитория еститіндей темпте болуы міндетті. Ол қатысушыларға кез-келген әрекетті бұйрық беру арқылы орындата алады.
Ескерту: Барлық қатысушылар осы рольде ойнауларына болады. Соңында топ оның рольді қалай ойнағандығын бағаланды (0-9). Егер қатысушы 0 балл алатын болса онда жаттығу қайталанылды. Қожайын қызметіне түсу үшін қатысушыға өзіндік ішкі дайындық, ойын тиянақтауға уақыт берілді.
Жаттығу «Ішкі сәуле».
Жаттығу жас мамандармен жеке-жеке орындалды. Мақсаты: ішкі тынышытықты қалыпна келтіреді және шамадан тыс шаршаудан көмектеседі. Жаттығуды орындау үшін дәрігерлерді ыңғайлы етіп орналастырдық. Ережесі: Егер орындықта отырса аяқты еркін созып, басты артқа түсіріп, қолды алдыға қою керек. Қатысушылар толық ыңғайлы жағдай жасағаннан кейін оларға көзді жұмып жаттықтырушының айтқанын сезінуді талап еттік. Қатысушыға: «Сіздің басыңыздың ішінде, жоғары жағында жарық сәулесі пайда болды. Жарық сәуле жарқырап басыңыздан төмен асықпай қимылдап барады. Өзінің қоғалысымен беттің барлық бөліктерін, мойын, қол, йық және т.б. мүшелерді жылы және жайлы жағдайға түсіріп жарқыратып кетіп барады. Жарық сәуле жүріп өткен жердердің қыртыстары жазылды, көздің жарығы ашылды,йық кеңейді және т.б.» - деген сөздермен қатысушылардың бойына жаңа талпыныс күшін ұялатып, шаршауды басады, рахаттану сезімін орнатады. Дәрігерлерге жаттығуды орындағаннан кейін мына сөздерді айтқыздық: «Мен жаңа адам болдым! Мен күшті, шыдамды адам болдым! Мен барлық істі жақсы орындаймын!».
«Пресс» жаттығу.
Жаттығу дәрігерлердің жағымсыз эмоциясын шығаруға, ыза, ашулану, қобалжудың алдын алуға көмек беру. Жаттығуды жұмыстан шаршап келгенде, кез келген психологиялық қысымды жағдайдан кейін, қызметтік стресстен. Дәрігер өзінің көкірек деңгейіне дейін іштей қатты прессті сезінеді. Пресс арқылы жағымсыз эмоциясын басады және ішкі қысымды шығарады. Жаттығуды орындау барысында денеде іштей физикалық ауыртпалықты нақты сезіну қажет.
«Жеке тұлға және маман» жаттығуы.
Мақсаты: Өзінің кәсібіне деген қатынасы: психикалық қуат көзінің тасуы, мәселелерді басқара, бөле білу, ішкі күштердіанықтау және өсу бағытын түсінуі. Жұмыста жағымсыз эмоцияның, қысымның күшеюіне қарай психологиялық қолдауды алуы.
Жаттығу сәлемдесуден басталады. Жүргізуші Сіздер Нобель сыйлығының иегер болып жатырсыздар. Сіз туралы қандай тақырыпта мақала жазылсын. Мсаылы: «Ең батыл дәріге», «Білікті маман» және тб. Қатысушыларды бір сәт болашаққа саяхат жасату арқылы таныстыру. Мсәеленің өзектілігі психологиялық тұрғыда жеке тұлғаның барлық уақытта кәсіби дамуыға, біліктілігін жетілдіруге дайын болуы, жаңа білім мен іскерлікті толықтыру әрекеті, өзіндік ынтасы мен талпынысынан көрінеді. Кәсіби құзыреттілікті қалыптастыру.
«Менің кәсіби жұмысым, отбасы шаруам және жеке
өзіме көңіл бөлуім» жаттығуы.
Қатысушыларға парақ таратылып, оның ортасына дөңгелек салынған. Сол дөңгелектің ішін үшке бөлу, қандай арақашықтықта өзі болжау. Нақтылап әрекеттер қаралатылатын ұпайға шағу арқылы көрсету және қанша уақыт бөлінетінін өзі талдау. Соңында жұмыс барысында не сезінгені туралы баяндау.
«Мен үйдемі, мен жұмыстасын» жаттығуы
Нұсқау; парақты екіге бөлу.
Мен үйдемін Мен жұмыстамын.

Мен үйде ешқашан ............ Мен жұмыста ешқашан .......
Ұқсас мінез-құлық (үйде, жұмыста)
Қарама-қарсы мінез-құлық,
Жалпы сипаттың болмауы,
Осы сипаттағы сіздің қатынасыңыз.
Карикатура жаттығуы: «мен қандай маманмын».
Өзін әзіл-оспақ деңгейінде салу, онда өзін дамытуға, кәсібіне байланысты қалыптастырған қасиеттерін (эмпатия сезіміне өзгенің ене білу, қарым-қатынас, бағаламай тек тыңдай білу, мейірімділік, иекмділік, құзыреттілік, шығармашылық).
Ассоциация жаттығуы «Менің жұмысым».
Нұсқау: бір парақта бес сызыққа бөлеміз. Бірінші сызыққа 16 ассоциациялық сөз топтастыра отырып, 8 ассоциациялық сөз қалдыру. Үшінші қатарға тағы сөздерді біріктіре отырып 4 – ассоциациялық сөзге әкелу. Екінші қатарға 2-сөзге соңғы қатарға бір сөзге әкелу болып табылады.
Психологиялық қолдау көрсету және кері байланыс:
Бір парақты төртке бөледі, үш бөлігіне он жағындағы үш адамға жағымды мағынада, сол адамды қай жағы жақсы дамыған, ал қай жағына көңіл бөлуі қажет жазып беру. Ал төртінші бөлікке өзінен бүгінгі кездесуден алған әсерінің туралы жазып қалдыруды сұрану.
Қысым және босаңсу.
Бұл жаттығу қиын науқастармен жұмыс жүргізгеннен кейін денедегі қысым мен тітіркенуді шығарып тастауға бағытталған.
Қатысушылар тік тұрып өздерінің оң қолдарына барынша қысым туғызады. Бірнеше секунд өткеннен кейін қолын босатады. Келесі қолына да осындай жаттығу жүргізеді.
«Жалын-мұз» жаттығуы.
Қатысушылар тік тұрып «Жалын дегенде» жылдам барлық дене бұлшық етімен қимыл-қозғалысқа түседі. әрбәр қатысушы оны өз ырқына қарай алады. Ал «мұз» дегенде сол тоқтаған кейпінде қалшиып қалады. Жүргізуші бірнеше рет бұд үрдісті қадағалайды.
«Зейінді аудару»
Дәрігерге бір іс-әрекет түрінен басқаны жеңіп және тез ауыстыруды білу қажет. Ең маңызды ықпалы жаттығудың әдістері, ішкі құбылмалы қабілеттілігінің дамуы және зейіннің тез ауысуы, доппен спорттық ойындар болып табылады. Ал дәрігерлік қызмет үстінде ондай спорттық ойындарды ұйымл\дастыру мүмкін емес. Сондықтан дем алу арасында арифметикалық есептер шығару, 1-ден 100-ге дейін дұрыс және кері санау.
«Қақтығыс» ойын.
Жас мамандардың жаңа ортаға енуіне жағымды ықпал ету. Қақтығысу жағдайларының алдын алу. Жүргізуші қатысушыларды жұп-жұпқа бөледі. Ойланыңыздар, сіздер қақтығысқа қатысушыларсыздар деп, әр қайсысына жауапкершілік артады.
- қақтығысты бастау;
- қақтығыстағы дәнекер;
- қақтығысты тоқтату.
«Қақтығысқа не әсер етеді?» - деген сұраққа жаттығу соңында жауап бере отырып, қатысушы өз тапсырмаларын қорғайды. Қақтығыс кезіндегі мінез құлықты қадағалап отырды.
Төмендегі сұрақтар арқылы жұмысты қортындылау.
- қақтығыс кезінде кезінде мені не мазалайды?
- қақтығыс маған қалай әсер етеді?
- Жақсы жаққа қалай өзгеруге болады? - деген сұрақтарды қолданады.
«Екі жақты пайда» деген ұғымды ашу. Қажет болса қақтығыскезінде қолданылатын дене жаттығулары жасалынады.
«Кемпірқосақ» ойыны.
Мақсаты: Сыналушылардың бойындағы жағымсыз және жағымды қасиетті анықтау. Қорқыныш пен ұрейден арылуға ықпал ету.
Қажетті құрал: Таза ақ парақ, қалам, қайшы, түрлі түсті бояу.
Барысы: Кемпірқосақ ойынында, жағымсыз қасиеттің біреуін таңдау, екінші жағымды қасиеттің біреуін таңдап алып үлкен әріптермен жазамыз, ортасына кемпірқосақты түрлі-түсті түспен жалғаймыз. Сыналушылар жағымсыз қасиеттерінің бірін таңдап алады. Олардың қай жерінде орналасқаның, адамның қай дене мүшемізде екенін салып, қырқып аламыз (қолда, жүректе, мида т.б.). Көздерін жұмып мен өз бойымдағы жағымсыз қасиеттен құтылдым. Жыртып тастау. Кемпірқосақ салынған бос орынға жағымды қасиетті жазып қою.
Әр бір жаттығу жас маманның өзіне деген сенімін оятуға, қызмет бабында кездесетін қиындықтарды жеңуге ықпал жасауға арналды.]]> Психологиялық түзету жұмыстарының ерекшелігі – адамның ішкі жан дүниесіне жағымды әсер ету, өзінің жағымды қасиеттерін аша білу, қарым –қатынас үйлесімділігін орнату, сөйлеу мәнерін қалыптастыру, қызықтыру, танымдық процестері, өздеріне қажетті іс-әрекетке итермелеу арқылы жүзеге асады. Эксперименттер арқылы психодиагностика жасалғаннан кейін дәрігер амандардың кәсіби қызметтерін ескере отырып, нақты коррекциялық жаттығулар, әдістемелерді іріктеп, ұйымдастырдық. Қалыпқа келтіру экспериментіне 9 маман алынды.
Жаттығу «Қожайын»
Әрбір жеке тұлға - өз ісінің қожайыны. Кәсіпкер, басшы, директор және т.б. қызметтер де қожайын болудың бір саласы. Адамның қожайын сезімін ояту үшін, тренингке қатысушыларға жаттығу жасату қажет. Біз топ мүшелерінің ішінен бір қатысушыға қожайын ролін ойнау ұсынады. Барлығы оны қожайын ретінде санауы керек. Ол барлығына бұйрық берілді. Дауыс ырғағы көтеріңкі, жуан аудитория еститіндей темпте болуы міндетті. Ол қатысушыларға кез-келген әрекетті бұйрық беру арқылы орындата алады.
Ескерту: Барлық қатысушылар осы рольде ойнауларына болады. Соңында топ оның рольді қалай ойнағандығын бағаланды (0-9). Егер қатысушы 0 балл алатын болса онда жаттығу қайталанылды. Қожайын қызметіне түсу үшін қатысушыға өзіндік ішкі дайындық, ойын тиянақтауға уақыт берілді.
Жаттығу «Ішкі сәуле».
Жаттығу жас мамандармен жеке-жеке орындалды. Мақсаты: ішкі тынышытықты қалыпна келтіреді және шамадан тыс шаршаудан көмектеседі. Жаттығуды орындау үшін дәрігерлерді ыңғайлы етіп орналастырдық. Ережесі: Егер орындықта отырса аяқты еркін созып, басты артқа түсіріп, қолды алдыға қою керек. Қатысушылар толық ыңғайлы жағдай жасағаннан кейін оларға көзді жұмып жаттықтырушының айтқанын сезінуді талап еттік. Қатысушыға: «Сіздің басыңыздың ішінде, жоғары жағында жарық сәулесі пайда болды. Жарық сәуле жарқырап басыңыздан төмен асықпай қимылдап барады. Өзінің қоғалысымен беттің барлық бөліктерін, мойын, қол, йық және т.б. мүшелерді жылы және жайлы жағдайға түсіріп жарқыратып кетіп барады. Жарық сәуле жүріп өткен жердердің қыртыстары жазылды, көздің жарығы ашылды,йық кеңейді және т.б.» - деген сөздермен қатысушылардың бойына жаңа талпыныс күшін ұялатып, шаршауды басады, рахаттану сезімін орнатады. Дәрігерлерге жаттығуды орындағаннан кейін мына сөздерді айтқыздық: «Мен жаңа адам болдым! Мен күшті, шыдамды адам болдым! Мен барлық істі жақсы орындаймын!».
«Пресс» жаттығу.
Жаттығу дәрігерлердің жағымсыз эмоциясын шығаруға, ыза, ашулану, қобалжудың алдын алуға көмек беру. Жаттығуды жұмыстан шаршап келгенде, кез келген психологиялық қысымды жағдайдан кейін, қызметтік стресстен. Дәрігер өзінің көкірек деңгейіне дейін іштей қатты прессті сезінеді. Пресс арқылы жағымсыз эмоциясын басады және ішкі қысымды шығарады. Жаттығуды орындау барысында денеде іштей физикалық ауыртпалықты нақты сезіну қажет.
«Жеке тұлға және маман» жаттығуы.
Мақсаты: Өзінің кәсібіне деген қатынасы: психикалық қуат көзінің тасуы, мәселелерді басқара, бөле білу, ішкі күштердіанықтау және өсу бағытын түсінуі. Жұмыста жағымсыз эмоцияның, қысымның күшеюіне қарай психологиялық қолдауды алуы.
Жаттығу сәлемдесуден басталады. Жүргізуші Сіздер Нобель сыйлығының иегер болып жатырсыздар. Сіз туралы қандай тақырыпта мақала жазылсын. Мсаылы: «Ең батыл дәріге», «Білікті маман» және тб. Қатысушыларды бір сәт болашаққа саяхат жасату арқылы таныстыру. Мсәеленің өзектілігі психологиялық тұрғыда жеке тұлғаның барлық уақытта кәсіби дамуыға, біліктілігін жетілдіруге дайын болуы, жаңа білім мен іскерлікті толықтыру әрекеті, өзіндік ынтасы мен талпынысынан көрінеді. Кәсіби құзыреттілікті қалыптастыру.
«Менің кәсіби жұмысым, отбасы шаруам және жеке
өзіме көңіл бөлуім» жаттығуы.
Қатысушыларға парақ таратылып, оның ортасына дөңгелек салынған. Сол дөңгелектің ішін үшке бөлу, қандай арақашықтықта өзі болжау. Нақтылап әрекеттер қаралатылатын ұпайға шағу арқылы көрсету және қанша уақыт бөлінетінін өзі талдау. Соңында жұмыс барысында не сезінгені туралы баяндау.
«Мен үйдемі, мен жұмыстасын» жаттығуы
Нұсқау; парақты екіге бөлу.
Мен үйдемін Мен жұмыстамын.

Мен үйде ешқашан ............ Мен жұмыста ешқашан .......
Ұқсас мінез-құлық (үйде, жұмыста)
Қарама-қарсы мінез-құлық,
Жалпы сипаттың болмауы,
Осы сипаттағы сіздің қатынасыңыз.
Карикатура жаттығуы: «мен қандай маманмын».
Өзін әзіл-оспақ деңгейінде салу, онда өзін дамытуға, кәсібіне байланысты қалыптастырған қасиеттерін (эмпатия сезіміне өзгенің ене білу, қарым-қатынас, бағаламай тек тыңдай білу, мейірімділік, иекмділік, құзыреттілік, шығармашылық).
Ассоциация жаттығуы «Менің жұмысым».
Нұсқау: бір парақта бес сызыққа бөлеміз. Бірінші сызыққа 16 ассоциациялық сөз топтастыра отырып, 8 ассоциациялық сөз қалдыру. Үшінші қатарға тағы сөздерді біріктіре отырып 4 – ассоциациялық сөзге әкелу. Екінші қатарға 2-сөзге соңғы қатарға бір сөзге әкелу болып табылады.
Психологиялық қолдау көрсету және кері байланыс:
Бір парақты төртке бөледі, үш бөлігіне он жағындағы үш адамға жағымды мағынада, сол адамды қай жағы жақсы дамыған, ал қай жағына көңіл бөлуі қажет жазып беру. Ал төртінші бөлікке өзінен бүгінгі кездесуден алған әсерінің туралы жазып қалдыруды сұрану.
Қысым және босаңсу.
Бұл жаттығу қиын науқастармен жұмыс жүргізгеннен кейін денедегі қысым мен тітіркенуді шығарып тастауға бағытталған.
Қатысушылар тік тұрып өздерінің оң қолдарына барынша қысым туғызады. Бірнеше секунд өткеннен кейін қолын босатады. Келесі қолына да осындай жаттығу жүргізеді.
«Жалын-мұз» жаттығуы.
Қатысушылар тік тұрып «Жалын дегенде» жылдам барлық дене бұлшық етімен қимыл-қозғалысқа түседі. әрбәр қатысушы оны өз ырқына қарай алады. Ал «мұз» дегенде сол тоқтаған кейпінде қалшиып қалады. Жүргізуші бірнеше рет бұд үрдісті қадағалайды.
«Зейінді аудару»
Дәрігерге бір іс-әрекет түрінен басқаны жеңіп және тез ауыстыруды білу қажет. Ең маңызды ықпалы жаттығудың әдістері, ішкі құбылмалы қабілеттілігінің дамуы және зейіннің тез ауысуы, доппен спорттық ойындар болып табылады. Ал дәрігерлік қызмет үстінде ондай спорттық ойындарды ұйымл\дастыру мүмкін емес. Сондықтан дем алу арасында арифметикалық есептер шығару, 1-ден 100-ге дейін дұрыс және кері санау.
«Қақтығыс» ойын.
Жас мамандардың жаңа ортаға енуіне жағымды ықпал ету. Қақтығысу жағдайларының алдын алу. Жүргізуші қатысушыларды жұп-жұпқа бөледі. Ойланыңыздар, сіздер қақтығысқа қатысушыларсыздар деп, әр қайсысына жауапкершілік артады.
- қақтығысты бастау;
- қақтығыстағы дәнекер;
- қақтығысты тоқтату.
«Қақтығысқа не әсер етеді?» - деген сұраққа жаттығу соңында жауап бере отырып, қатысушы өз тапсырмаларын қорғайды. Қақтығыс кезіндегі мінез құлықты қадағалап отырды.
Төмендегі сұрақтар арқылы жұмысты қортындылау.
- қақтығыс кезінде кезінде мені не мазалайды?
- қақтығыс маған қалай әсер етеді?
- Жақсы жаққа қалай өзгеруге болады? - деген сұрақтарды қолданады.
«Екі жақты пайда» деген ұғымды ашу. Қажет болса қақтығыскезінде қолданылатын дене жаттығулары жасалынады.
«Кемпірқосақ» ойыны.
Мақсаты: Сыналушылардың бойындағы жағымсыз және жағымды қасиетті анықтау. Қорқыныш пен ұрейден арылуға ықпал ету.
Қажетті құрал: Таза ақ парақ, қалам, қайшы, түрлі түсті бояу.
Барысы: Кемпірқосақ ойынында, жағымсыз қасиеттің біреуін таңдау, екінші жағымды қасиеттің біреуін таңдап алып үлкен әріптермен жазамыз, ортасына кемпірқосақты түрлі-түсті түспен жалғаймыз. Сыналушылар жағымсыз қасиеттерінің бірін таңдап алады. Олардың қай жерінде орналасқаның, адамның қай дене мүшемізде екенін салып, қырқып аламыз (қолда, жүректе, мида т.б.). Көздерін жұмып мен өз бойымдағы жағымсыз қасиеттен құтылдым. Жыртып тастау. Кемпірқосақ салынған бос орынға жағымды қасиетті жазып қою.
Әр бір жаттығу жас маманның өзіне деген сенімін оятуға, қызмет бабында кездесетін қиындықтарды жеңуге ықпал жасауға арналды.]]> admin Mon, 12 Sep 2022 09:55:37 +0600 Ата-аналар мен педагогтарға аутодеструктивті мінез-құлықты алдын алу бойынша әдістемелік ұсынымдар https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/09/12/ata-analar-men-pedagogtara-autodestruktivt-mnez-lyty-aldyn-alu-bojynsha-dstemelk-synymdar.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/09/12/ata-analar-men-pedagogtara-autodestruktivt-mnez-lyty-aldyn-alu-bojynsha-dstemelk-synymdar.html аутодеструктивті мінез-құлықты алдын алу
бойынша әдістемелік ұсынымдар

Балалар мен жасөспірімдер арасындағы суицидтің алдын алу шаралары туралы
Бұл тек адамдарға ғана тән әрекет. Суицидке баратын адамдар көбінесе ішкі жан күйзелісін басынан кешіреді немесе қатты стресс жағдайында болады, сонымен қатар психикалық аурулармен, көңіл күй бұзылыстарымен, әсіресе депрессиямен зардап шегеді және болашақ өмір қызықтырмайтын болып келеді.
Статистика:
Жастар арасындағы суицид мәселесін зерттегенде анықталғаны: тұтастай алғанда көп жағдайларда жасөспірімдер ата-аналарының, мұғалімдердің назарын өз мәселелеріне аудару мақсатында өзіне өзі қол жұмсауға шешім қабылдайтыны және осындай келеңсіз түрде үлкендердің селқостығы, парықсыздық, арсыздық және қатыгездігіне қарсылықтарын білдіреді. Мұндай қадамға көбінесе тұйық, жаны жараланғыш, жалғыздық сезімнен, өзінің керексіздігінен стреске берілгіш және өмірден түңілген жасөспірімдер барады. Қиын өмірлік жағдайда уақытында көрсетілген психологиялық көмек, мейіріммен жасалынған қолдау қайғылы жағдайдан жасөспірімді аман алып қалған болар еді...
Жыл мезгілі:
Өзіне-өзі қол жұмсау көбінесе көктемде, яғни адамның бас қайғысы табиғаттың гүлденуімен сәйкеспеген мезгілде, болады. Қыстың күңгір бояуы қандай да бір шамада ішкі жан дүниесінің күйзелісімен үйлесімін табады, ал керісінше көктемнің шуақты күндеріне сәйкес келмей қарама-қайшылық туындайды.
Суицид алдындағы синдром: Суицидтке баруға әрекеттенгенін білдіретін кешенді психологиялық белгілер, яғни ұзақтығы бірнеше минуттан бірнеше аптаға немесе айларға дейінгі уақытты қамтитын суицидтік қарқынды мерзім. Қиын жағдаяттарда суицидтік әрекетке бейімі бар жағдайда ересек жасөспірімдер мен үлкендерде жиірек байқалады.
Өзіне-өзі қол жұмсауға оқталған балалар көбінесе ата-ана назарына және қамқорына зәру, 75% олардың ата-аналары ажырасқан немесе бөлек тұрады, көбіне балалар интернаттарда немесе асырап алған ата-аналарымен тұрады.
Суицидке кімдер бейім
Суицидке көбінесе келесі топтағылар бейім:
Алдында суицидке оқталғандар (аяқталмаған). Кейбір мәліметтерге қарағанда пайыздық көрсеткіші 30% құрайды;
Суицидтік қорқытулар, тура немесе жасырын;
Өзіне-өзі зиян келтіруге бейімділік (аутоагрессия);
Отбасында болған суицид;
Ішімдікке салыну. Ішімдікпен ауыратын адамдардың суицидке бару тәуекелділігі өте жоғары. Бұл аурудың 25–30% өзіне-өзі қол салушылыққа қатысы бар; жастар арасында одан да жоғары – 50%. Ішімдікке салынудың ұзақтығы депрессияның, өзіне кінә артудың және психикалық бұзылудың күшеюіне әсер етеді, яғни мәлім болғанындай, бұл жағдайлар көбінесе суицидтке итермелейтіні белгілі.
Есірткіні және токсикалық (иісті) заттарды үнемі қолдану. Есірткі мен ішімдік сәйкес түрде қайғылы жадайға душар етеді. Олар адамның өзін-өзі бақылай алу қабілетін төмендетеді, депрессияны күшейтеді немесе тіпті психозды қоздырады.
Аффектілік бұзылыстар, әсіресе ауыр депрессия (психопатологиялық синдром)
Созылмалы немесе өлімге әкелетін аурулар;
Ауыр қайғы, мысалы жұбайының (әке-шешесінің) қайтыс болуы, әсіресе бірінші жыл ішінде;
Отбасы мәселелері: отбасын тастап кету немесе ажырасу, қосағынан айырылу, масқара болу, арының тапталуы, аяғы ауыр болып қалу, жыныстық мәселелер.һ
Адамдардың тәуекел топ қатарына түсуі бірден суицидке бейімділігін аңғартпайды. Өзіне-өзі қол салушылықтың қандай да бір-ақ себебі болады деп айта алмаймыз. Сонда да кез-келген суицидті меңзейтін ишараларға аса маңыздылықпен қарау керек. Қауіпті белгілердің тіркесін, егер олар белгілі бір уақыт ішінде сақталатын болса, ерекше қырағылықпен назарда ұстау керек. Көмек туралы жан айғай әрқашан да қол ұшын соза білетін адамның жауап әрекетіне мұқтаж.

Жақындап келіп қалған суицидті қалай аңғаруға болады.
Суицидтік қауіпті топ:
Жастар: өзара қарым-қатынас түрі бұзылғандар, «жалғыздыққа» ұшырағандар, күш көрсетуді әдет қылған девианттық немесе қылмыстық қылықтарымен ерекшеленетін ішімдік немесе есірткі қолданатындар;
Өзін тым қатты сынауға алатындар;
Жеке басының қорланғанын немесе қайғылы жағдайды басынан өткізген жандар;
Өмірде алдына қойған табыстары мен күткен жетістіктерінің сәйкес келмеуінен уайымға салынған жасөспірімдер. «Үздік» синдромы;
Ауыр науқастан немесе айналасындағылардың сырт айналуынан күйзелген жандар.
Эмоционалдық бұзылыстың көріністері:
Тәбеттің жоғалуы немесе импульсивті ашқарақтық, ұйқы қашу немесе ұйқышылдықтың жоғарлауы;
Соматикалық сырқаттарға (іштің ауруы, бастың ауруы, үнемі шаршау, ұйқы басуы) жиі шағымдану;
Өзінің сыртқы бейнесіне оғаш қарау;
Ылғи жалғыздықты, қажетсіздікті, кінәлілікті немесе мұңаюды сезіну;
Бұрын қуаныш сыйлайтын үйреншікті дүниелерден іш пысуы, жақтырмау;
Араласудан қашу, достарынан, отбасынан өзін оқшаулау, жалғыздыққа берілу;
Зейінінің бұзылуынан орындаған жұмыс сапасының төмендеуі;
Өлім туралы ойларға берілу;
Болашаққа жоспар жасамау;
Көбінесе ұсақ-түйектен аяқасты туындайтын ашу-ызаға булығу.

Сыртқы белгілері

бет-бейнесі мұңлы
гипомимия
амимия
даусы ақырын бірсарынды
сөзі баяу
қысқа жауап қайыру
жауап қайтармау
шапшаң тоқтамай сөйлеу
дауыс ырғағы өзгерген
бұрқылдау
жылауға бейім
жалпы қозғалысының тежелуі
әрекетсіздік, адинамия
қозғалыстың қозуы

Эмоционалдық бұзылыстар

іш пысу
мұңаю
уайымшылдық
салы суға кету
түсі суық, қабағы қатыңқы
жауласу
ызақор
бұрқылдап ұрсысу
ызыңдап сөйлеу
айналасындағылармен жағымсыз, өштік қарым-қатынас
айналасындағылардың игілігіне жеккөрушілік сезіммен қарау
өзінің дене бітіміне көңілі толмау
өзіне, айналасындағыларға селқос қатынас
сезімінің жоғалуы
мазасыздану
қорқыныш
бұрынғыны аңсау
шарасыздықтан ашыну
айналасындағы қуанышты оқиғаларға қатулы көңілмен қарау

Психикалық аурулар

депрессия
себепсіз қорқыныш, ішкі қысым және мазасыздануды сипаттайтын невроздар
маниакалды-депрессивті психоз
шизофрения

Өз өмірін бағалау

өзінің өткен өмірін пессимистік бағалау
бұрынғы жағымсыз оқиғаларды таңдап еске түсіру
өзінің қазіргі жағдайын пессимистік бағалау
болашақ жоспардың болмауы

Айналасындағылармен қарым-қатынас

кісікиіктік, араласудан қашу
айналасындағылармен қарым-қатынасқа түсуге ұмтылу, тілектестікті іздеу, дәрігерден көмек іздеп шағымдану
жылауға бейімділік
кінәмшілдік
өзінің азабына эгоцентристік бағытталу

Вегетативтік бұзылыстар

көзінің жасаурауы
қарашығының ұлғаюы
аузы кебу
тахикардия
артерия қысымының жоғарлауы
дем алысының тарылғанын, ауа жетіспеушілікті сезіну
тамағында түйір сезіну
бас аурулары
ұйқысыздық
ұйқыбастық
ұйқы ырғағының бұзылуы
ұйқыны сезінудің жоғалуы
кеудеде ауырлықты, жан ауруын сезіну
іш қату
дене салмағының төмендеуі
дене салмағының ауырлауы
тәбеттің төмендеуі
тамақты дәмсіз сезіну
жыныстық құштарлықтың төмендеуі
етеккірдің бұзылуы
Тәулік ішіндегі жағдайының динамикасы

кешке қарай жақсаруы
кешке қарай құлдырауы

Депрессия
Суицидке бейімділікті көрсететін көптеген сипаттамалар депрессия көріністерімен ұқсас болып келеді. Оның негізгі белгісі болып өмірде бұрын қуаныш сыйлайтын, бақыт әкелетін заттардан ләззат алу, сүйсіну сезімдерін басынан кешіру мүмкіндіктерін жоғалту болып табылады. Қылықтары мен көңіл-күйі құрдымға кетеді және талғамсыз бола бастайды. Психика күшті сезімдерден айрылады. Адамның бойын үмітсіздік, кінәмшілдік, өзін-өзі сынау және ашуланшақтық билейді. Қимыл әрекеті бәсеңдейді немесе, керісінше, шағымға, кінәлауға немесе көмек сұрауға толы қатты, шапшаң, тіпті тоқтаусыз сөйлеуге душар болады. Ұйқының бұзылуы немесе толқын бейнелі шаршау жағдайлары жиі болады. Дірілдеу, ерні кезеру және дем алысының жиілеуі сияқты соматикалық белгілері пайда болады. Жайдан-жай, ешқандай себепсіз басының, бүйірінің немесе ішінің ауырғанын сезінген соматикалық бұзылыстар пайда болуы мүмкін. Ауру адам өзінің қажетсіздігіне, күнәлі екендігіне және пайдасыздығына иланып, өмір сүру түкке тұрғысыз деген шешімге келеді.

Суицидтік әрекет басқа да психологиялық бұзылыстарда көрінуі мүмкін. Мұндай аурулардың үш негізгі түрі бар. Біріншіден, себепсіз қорқыныш, ішкі қысым немесе мазасыздық сипаттағы невроздар. Неврозбен ауырған адам айналасындағы шындықпен байланыс жоғалтпайды, бірақ онда айналасындағы қоршаған дүниеге деген сенімі жоғалып, барлығынан сезіктеніп, масасыздық билеп алады. Моральдық қалыптың, азат ойдың жетіспеуінен немесе айналасындағылармен қарым-қатынасының қиындығы нәтижесінде қылық сипатындағы немесе тұлғалық түрдегі мәселелер туындайды. Бұл адамдар жан дүниесі бұзылысымен ауырмайды, сонда да өзін кінәлі ретінде сезінбей бейәлеуметтік тұрғыдағы әрекеттер жасауы мүмкін.

Созылмалы депрессия және жалғыздық қауіп тудырады, егер:
бұрын жақсы сезіммен қараған адамдарға өшігу сезімі;
қандай-да бір нәрсеге қызығушылық жоқ;
денсаулығы нашарлап кеткен;
дәрілерге немесе ішімдікке тәуелділікке ұшыраған;
қоғамдағы адамдардай қашқақтау және көбінесе жалғыз қалғанды ұнатады;
өзіне-өзі қол жұмсау ойы мазалайды.
Суицидтік әрекетті болдырмау
психологиялық қозу күшін бәсеңдету;
суицидтік әрекетке итермелеген себепке психологиялық байлану дәрежесін азайту;
әрекетті алмастыру механизмдерін қалыптастыру;
өмір мен өлім туралы нақты, шынайы қатынас қалыптастыру.
Түзету
Стресті бағындыра білудің әлеуметтік білік және дағдыларына үйрету. Жасөспірімдерге отбасы, мектеп, достары және т.с.с. қатыстыра отырып, әлеуметтік қолдау көрсету. Мәселелерді шешуге көмектесетін әлеуметтік-психологиялық тренингтер, өзін бағалауын көтеретін, өз тұлғасына шынайы қатынас, эмпатияны дамытатын топтық психокоррекциялық сабақтар ұйымдастыруға болады. Сонымен қатар өзін ұстай білу дағдыларын дамытуға арналған тренингтерге негізделген табысқа жету мотивациясын жетілдіретін психологиялық коррекция шаралары да нәтиже беруге тиіс.
Көмектесу үшін не істеуге болады?

1. Суицидтен құтқару тек достарының қамқоры мен қатысуынан ғана тұрмайды, сонымен бірге төнген қауіптің белгілерін тез арада аңғара білуге де байланысты. Сіздің сол қауіп туралы біліміңіз, ақпаратты меңгеруге деген ұмтылысыңыз біреудің өмірін құтқарып қалуы мүмкін.

Болатын қауіптің белгілерін іздеңіз: өзіне-өзі қол салуға әрекеттенген суицидтік қорқытулар, депрессиялар, жүріс-тұрысындағы немесе мінез-құлқындағы айырықша өзгерістер, сонымен қатар ақырғы тілек-талаптарын білдіруге әзірлену. Шарасыздық пен үміті үзілгендіктің көрініс беруін бірден байқап, жалғыздыққа ұшырап, оқшауланып қалған адам емес пе екенін анықтау керек.

2. Өзіне-өзі қол жұмсау сияқты маңызды мәселені жан-жақты қарастырып, шеше алатын жауап табу қиын. Бірақ егер сіз өмірден түңілген адамды түсіне біліп, оның жанын ұғына білуге тырыссаңыз, үлкен қадам жасағаныңыз. Әрі қарайғы жағдай сіздің өзара қарым-қатынасыңыздың сапасына байланысты болады. Оны тек сөзбен ғана емес, сонымен бірге вербальді емес эмпатиямен де білдіруге болады; мұндай жағдайда ақыл үйрету емес, қолдау көрсете білу тиімдірек болады.

3. Суицидке баратын адамдар әсіресе қатты оқшаулану сезіміне берілгіш болады. Соған байланысты олар сіздің ақыл-кеңестеріңізді қабылдауға құлықтары болмайды. Олар көбінесе өздерінің жан жарасын, уайымдарын талқылауды қажет етеді, яғни «Менде өмір сүруге тұрарлықтай ештеңе жоқ» деген сияқты сөздерімен жеткізеді. Егер адам депрессияға ұшыраған болса, онда онымен әңгімелескеннен гөрі оған өзі туралы көбірек айтқызған дұрыс болады. Сіз ол адамның жан жарасын білдіретін сөздерін, мейлі ол уайым, қайғы, кінә, қорқыныш немесе ашу-ыза болсын, тыңдай білсеңіз, оған баға жетпес көмек бергеніңіз. Тіпті кейде жай ғана үндемей онымен бірге отырсаңыз да, бұл сіздің оған деген қамқорлық қатынасыңыздың, оның тағдырына немқұрайлы қарамайтыныңыздың дәлелі бола алады.

4. Суицидке бет алған адамға: «Ойлан, сенің өлімің жақындарыңа қандай қайғы әкеледі», - деп айтқанша, оның ойына мүмкін әлі келе қоймаған басқа шешім туралы ойлануды сұраңыз.
Суицидтің алдын алудың маңызды міндеттерінің бірі көмек беру үшін психикалық дискомфорттың бастауын анықтау болып табылады. Бұл қиын болуы мүмкін, өйткені суицидтің «азық алатын ортасы» құпиялылық екені белгілі. Өзін-өзі өлтіруге оқталған адамды өзінің проблемасын өзі електен өткізіп және оны қиындатып тұрған не екенін нақтырақ анықтауына итермелеу керек.

5. Өзін-өзі құртуға бейім депрессивті адамдармен жұмыс ауқымды және жауапты болып табылады. Психотерапевтер олар не айтатынына және не сезетініне назарды жұмылдыру өте құнды болып келетіні туралы тұжырымға баяғыда келген. Мазалайтын жасырын ойлар сыртқа шыққанда басқа түскен бәле сондай қорқынышты емес, тіпті шешуге тұрарлықтай болып көрінуі әбден мүмкін. Қандай да бір үміттену де пайда болады.

6. Кризистік жағдай шешілгенге шейін немесе көмек келгенге дейін оның жанында барынша ұзақ қалуға тырысыңыз немесе біреуге тапсырыңыз. Мүмкін жедел жәрдем стансасына қоңырау шалу керек болар немесе емханаға хабарласу керек. Есіңізде болсын, қолдау көрсету сізге белгілі бір жауапкершілік артады.

7. Суицидке баратын адамдардың көру аймағы тарылған, түнек басқан санада болады. Олардың санасы көтеруі қиын проблемаларды шешу жолдарын толық игеруге мүмкіндік бермейді. Олар алдымен қолдау табуды өтінеді. Достары, әрине, жақсы ниетпен көмекке ұмтылуы мүмкін, бірақ олардың білік пен тәжірибесі жетіңкіремейді, одан басқа олар тым әсерлі эмоционалдылыққа бейім болып келеді.

Суицидтік үрдісті басынан кешіргендер үшін имам, молла сияқты діни адамдар нағыз қолдаушы ретінде көмекке келе алады. Көптеген дінге қызмет ететін адамдар түсіне білетін, елгезек және сенімге лайық тамаша кеңесшілер болып келеді.
Отбасылық дәрігерлер де сенімді көмек көрсете алады. Олар, әдеттегідей, жақсы ақпараттандырылған, жағдаятты байыпты бағалай алады және адамды білгір маманға бағыттай біледі. Басында, пациент әлі білікті көмек алмай тұрғанда, отбасылық дәрігер оған үдемелі депрессивті жағдайды бәсеңдету үшін қажетті препарат тағайындауы мүмкін.
Суицидтік қауіп кезінде психиатрлар немесе клиникалық психологтардың көмегіне жүгінбей кетуге болмайды.

Бұл мамандар өздерінің білімі, білігі және психотерапиялық ықпалы арқасында адамның құпиялы сезімдерін, қажеттіліктерін және күтілетін тілектерін түсіне білетін керемет қабілеттерге ие.
Кейде суицидке бейім адамдарға көмектің жалғыз таңдамалы жолы ретінде егер жағдай тым қиын болса психиатриялық ауруханаға емделуге жатқызу болып табылады. Кешіктіру қауіпті болуы мүмкін; ауруханаға жатқызу ауру адамға да, оның отбасына да жеңілдік беруі мүмкін.

8. Егер қауіп-қатер айналып өтіп кеткен жағдайдың өзінде мамандар болсын немесе отбасы болсын босаңсуға болмайды. Одан да қауіптісі алда болуы мүмкін. Ауру адамның психикалық белсенділігінің жоғарлауын жағдайының жақсарғаны деп ойлап қалуға да болады. Бірақ кейде депрессивті адамдар өзіне-өзі қол салу қарсаңында іс-әрекетке басымен кіріп кетеді. Олар ренжіткен адамдарының барлығынан кешірім сұрайды. Осыны көріп, сіз арқаңызды кеңге саласыз және қырағылықты бәсеңдетіп алуыңыз мүмкін. Бірақ бұл қылықтар барлығының алдындағы қарыздары мен міндеттерінен құтылып, содан кейін өзіне қол жұмсау керек деген шешімге келуінің хабаршысы болуы мүмкін. Шындығында, суицидке барушылардың тең жартысы психологиялық кризистің басталғанынан үш айдан кем емес уақыттан кейін өзіне-өзі қол салады.

СЕНІМ ТЕЛЕФОНЫ
ҚЫМБАТТЫ БАЛАЛАР!
Егер сізде тартысты жағдай туындаса және сіз өз бетімен оны жеңе алмасаңыз, сізге кәсіпқой психолог пен заңгердің көмегі қажет болса, балалар мен жастарға арналған Ұлттық сенім телефоны № 150 нөміріне қоңырау соғыңыз.

Балалар мен жастарға арналған Ұлттық сенім телефоны ТӘУЛІК БОЙЫ, АҚЫСЫЗ, АТЫ-ЖӨНІН КӨРСЕТПЕЙ (АНОНИМДІ) жұмыс істейді!

Балалар мен жастарға арналған бірыңғай Ұлттық сенім телефон желісін енгізу – қызметі, тәулігіне 24 сағат әр балаға ашық, өмірде қиын жағдайға тап болған балаларға жедел құқықтық және психологиялық көмек көрсете алады.
]]> аутодеструктивті мінез-құлықты алдын алу
бойынша әдістемелік ұсынымдар

Балалар мен жасөспірімдер арасындағы суицидтің алдын алу шаралары туралы
Бұл тек адамдарға ғана тән әрекет. Суицидке баратын адамдар көбінесе ішкі жан күйзелісін басынан кешіреді немесе қатты стресс жағдайында болады, сонымен қатар психикалық аурулармен, көңіл күй бұзылыстарымен, әсіресе депрессиямен зардап шегеді және болашақ өмір қызықтырмайтын болып келеді.
Статистика:
Жастар арасындағы суицид мәселесін зерттегенде анықталғаны: тұтастай алғанда көп жағдайларда жасөспірімдер ата-аналарының, мұғалімдердің назарын өз мәселелеріне аудару мақсатында өзіне өзі қол жұмсауға шешім қабылдайтыны және осындай келеңсіз түрде үлкендердің селқостығы, парықсыздық, арсыздық және қатыгездігіне қарсылықтарын білдіреді. Мұндай қадамға көбінесе тұйық, жаны жараланғыш, жалғыздық сезімнен, өзінің керексіздігінен стреске берілгіш және өмірден түңілген жасөспірімдер барады. Қиын өмірлік жағдайда уақытында көрсетілген психологиялық көмек, мейіріммен жасалынған қолдау қайғылы жағдайдан жасөспірімді аман алып қалған болар еді...
Жыл мезгілі:
Өзіне-өзі қол жұмсау көбінесе көктемде, яғни адамның бас қайғысы табиғаттың гүлденуімен сәйкеспеген мезгілде, болады. Қыстың күңгір бояуы қандай да бір шамада ішкі жан дүниесінің күйзелісімен үйлесімін табады, ал керісінше көктемнің шуақты күндеріне сәйкес келмей қарама-қайшылық туындайды.
Суицид алдындағы синдром: Суицидтке баруға әрекеттенгенін білдіретін кешенді психологиялық белгілер, яғни ұзақтығы бірнеше минуттан бірнеше аптаға немесе айларға дейінгі уақытты қамтитын суицидтік қарқынды мерзім. Қиын жағдаяттарда суицидтік әрекетке бейімі бар жағдайда ересек жасөспірімдер мен үлкендерде жиірек байқалады.
Өзіне-өзі қол жұмсауға оқталған балалар көбінесе ата-ана назарына және қамқорына зәру, 75% олардың ата-аналары ажырасқан немесе бөлек тұрады, көбіне балалар интернаттарда немесе асырап алған ата-аналарымен тұрады.
Суицидке кімдер бейім
Суицидке көбінесе келесі топтағылар бейім:
Алдында суицидке оқталғандар (аяқталмаған). Кейбір мәліметтерге қарағанда пайыздық көрсеткіші 30% құрайды;
Суицидтік қорқытулар, тура немесе жасырын;
Өзіне-өзі зиян келтіруге бейімділік (аутоагрессия);
Отбасында болған суицид;
Ішімдікке салыну. Ішімдікпен ауыратын адамдардың суицидке бару тәуекелділігі өте жоғары. Бұл аурудың 25–30% өзіне-өзі қол салушылыққа қатысы бар; жастар арасында одан да жоғары – 50%. Ішімдікке салынудың ұзақтығы депрессияның, өзіне кінә артудың және психикалық бұзылудың күшеюіне әсер етеді, яғни мәлім болғанындай, бұл жағдайлар көбінесе суицидтке итермелейтіні белгілі.
Есірткіні және токсикалық (иісті) заттарды үнемі қолдану. Есірткі мен ішімдік сәйкес түрде қайғылы жадайға душар етеді. Олар адамның өзін-өзі бақылай алу қабілетін төмендетеді, депрессияны күшейтеді немесе тіпті психозды қоздырады.
Аффектілік бұзылыстар, әсіресе ауыр депрессия (психопатологиялық синдром)
Созылмалы немесе өлімге әкелетін аурулар;
Ауыр қайғы, мысалы жұбайының (әке-шешесінің) қайтыс болуы, әсіресе бірінші жыл ішінде;
Отбасы мәселелері: отбасын тастап кету немесе ажырасу, қосағынан айырылу, масқара болу, арының тапталуы, аяғы ауыр болып қалу, жыныстық мәселелер.һ
Адамдардың тәуекел топ қатарына түсуі бірден суицидке бейімділігін аңғартпайды. Өзіне-өзі қол салушылықтың қандай да бір-ақ себебі болады деп айта алмаймыз. Сонда да кез-келген суицидті меңзейтін ишараларға аса маңыздылықпен қарау керек. Қауіпті белгілердің тіркесін, егер олар белгілі бір уақыт ішінде сақталатын болса, ерекше қырағылықпен назарда ұстау керек. Көмек туралы жан айғай әрқашан да қол ұшын соза білетін адамның жауап әрекетіне мұқтаж.

Жақындап келіп қалған суицидті қалай аңғаруға болады.
Суицидтік қауіпті топ:
Жастар: өзара қарым-қатынас түрі бұзылғандар, «жалғыздыққа» ұшырағандар, күш көрсетуді әдет қылған девианттық немесе қылмыстық қылықтарымен ерекшеленетін ішімдік немесе есірткі қолданатындар;
Өзін тым қатты сынауға алатындар;
Жеке басының қорланғанын немесе қайғылы жағдайды басынан өткізген жандар;
Өмірде алдына қойған табыстары мен күткен жетістіктерінің сәйкес келмеуінен уайымға салынған жасөспірімдер. «Үздік» синдромы;
Ауыр науқастан немесе айналасындағылардың сырт айналуынан күйзелген жандар.
Эмоционалдық бұзылыстың көріністері:
Тәбеттің жоғалуы немесе импульсивті ашқарақтық, ұйқы қашу немесе ұйқышылдықтың жоғарлауы;
Соматикалық сырқаттарға (іштің ауруы, бастың ауруы, үнемі шаршау, ұйқы басуы) жиі шағымдану;
Өзінің сыртқы бейнесіне оғаш қарау;
Ылғи жалғыздықты, қажетсіздікті, кінәлілікті немесе мұңаюды сезіну;
Бұрын қуаныш сыйлайтын үйреншікті дүниелерден іш пысуы, жақтырмау;
Араласудан қашу, достарынан, отбасынан өзін оқшаулау, жалғыздыққа берілу;
Зейінінің бұзылуынан орындаған жұмыс сапасының төмендеуі;
Өлім туралы ойларға берілу;
Болашаққа жоспар жасамау;
Көбінесе ұсақ-түйектен аяқасты туындайтын ашу-ызаға булығу.

Сыртқы белгілері

бет-бейнесі мұңлы
гипомимия
амимия
даусы ақырын бірсарынды
сөзі баяу
қысқа жауап қайыру
жауап қайтармау
шапшаң тоқтамай сөйлеу
дауыс ырғағы өзгерген
бұрқылдау
жылауға бейім
жалпы қозғалысының тежелуі
әрекетсіздік, адинамия
қозғалыстың қозуы

Эмоционалдық бұзылыстар

іш пысу
мұңаю
уайымшылдық
салы суға кету
түсі суық, қабағы қатыңқы
жауласу
ызақор
бұрқылдап ұрсысу
ызыңдап сөйлеу
айналасындағылармен жағымсыз, өштік қарым-қатынас
айналасындағылардың игілігіне жеккөрушілік сезіммен қарау
өзінің дене бітіміне көңілі толмау
өзіне, айналасындағыларға селқос қатынас
сезімінің жоғалуы
мазасыздану
қорқыныш
бұрынғыны аңсау
шарасыздықтан ашыну
айналасындағы қуанышты оқиғаларға қатулы көңілмен қарау

Психикалық аурулар

депрессия
себепсіз қорқыныш, ішкі қысым және мазасыздануды сипаттайтын невроздар
маниакалды-депрессивті психоз
шизофрения

Өз өмірін бағалау

өзінің өткен өмірін пессимистік бағалау
бұрынғы жағымсыз оқиғаларды таңдап еске түсіру
өзінің қазіргі жағдайын пессимистік бағалау
болашақ жоспардың болмауы

Айналасындағылармен қарым-қатынас

кісікиіктік, араласудан қашу
айналасындағылармен қарым-қатынасқа түсуге ұмтылу, тілектестікті іздеу, дәрігерден көмек іздеп шағымдану
жылауға бейімділік
кінәмшілдік
өзінің азабына эгоцентристік бағытталу

Вегетативтік бұзылыстар

көзінің жасаурауы
қарашығының ұлғаюы
аузы кебу
тахикардия
артерия қысымының жоғарлауы
дем алысының тарылғанын, ауа жетіспеушілікті сезіну
тамағында түйір сезіну
бас аурулары
ұйқысыздық
ұйқыбастық
ұйқы ырғағының бұзылуы
ұйқыны сезінудің жоғалуы
кеудеде ауырлықты, жан ауруын сезіну
іш қату
дене салмағының төмендеуі
дене салмағының ауырлауы
тәбеттің төмендеуі
тамақты дәмсіз сезіну
жыныстық құштарлықтың төмендеуі
етеккірдің бұзылуы
Тәулік ішіндегі жағдайының динамикасы

кешке қарай жақсаруы
кешке қарай құлдырауы

Депрессия
Суицидке бейімділікті көрсететін көптеген сипаттамалар депрессия көріністерімен ұқсас болып келеді. Оның негізгі белгісі болып өмірде бұрын қуаныш сыйлайтын, бақыт әкелетін заттардан ләззат алу, сүйсіну сезімдерін басынан кешіру мүмкіндіктерін жоғалту болып табылады. Қылықтары мен көңіл-күйі құрдымға кетеді және талғамсыз бола бастайды. Психика күшті сезімдерден айрылады. Адамның бойын үмітсіздік, кінәмшілдік, өзін-өзі сынау және ашуланшақтық билейді. Қимыл әрекеті бәсеңдейді немесе, керісінше, шағымға, кінәлауға немесе көмек сұрауға толы қатты, шапшаң, тіпті тоқтаусыз сөйлеуге душар болады. Ұйқының бұзылуы немесе толқын бейнелі шаршау жағдайлары жиі болады. Дірілдеу, ерні кезеру және дем алысының жиілеуі сияқты соматикалық белгілері пайда болады. Жайдан-жай, ешқандай себепсіз басының, бүйірінің немесе ішінің ауырғанын сезінген соматикалық бұзылыстар пайда болуы мүмкін. Ауру адам өзінің қажетсіздігіне, күнәлі екендігіне және пайдасыздығына иланып, өмір сүру түкке тұрғысыз деген шешімге келеді.

Суицидтік әрекет басқа да психологиялық бұзылыстарда көрінуі мүмкін. Мұндай аурулардың үш негізгі түрі бар. Біріншіден, себепсіз қорқыныш, ішкі қысым немесе мазасыздық сипаттағы невроздар. Неврозбен ауырған адам айналасындағы шындықпен байланыс жоғалтпайды, бірақ онда айналасындағы қоршаған дүниеге деген сенімі жоғалып, барлығынан сезіктеніп, масасыздық билеп алады. Моральдық қалыптың, азат ойдың жетіспеуінен немесе айналасындағылармен қарым-қатынасының қиындығы нәтижесінде қылық сипатындағы немесе тұлғалық түрдегі мәселелер туындайды. Бұл адамдар жан дүниесі бұзылысымен ауырмайды, сонда да өзін кінәлі ретінде сезінбей бейәлеуметтік тұрғыдағы әрекеттер жасауы мүмкін.

Созылмалы депрессия және жалғыздық қауіп тудырады, егер:
бұрын жақсы сезіммен қараған адамдарға өшігу сезімі;
қандай-да бір нәрсеге қызығушылық жоқ;
денсаулығы нашарлап кеткен;
дәрілерге немесе ішімдікке тәуелділікке ұшыраған;
қоғамдағы адамдардай қашқақтау және көбінесе жалғыз қалғанды ұнатады;
өзіне-өзі қол жұмсау ойы мазалайды.
Суицидтік әрекетті болдырмау
психологиялық қозу күшін бәсеңдету;
суицидтік әрекетке итермелеген себепке психологиялық байлану дәрежесін азайту;
әрекетті алмастыру механизмдерін қалыптастыру;
өмір мен өлім туралы нақты, шынайы қатынас қалыптастыру.
Түзету
Стресті бағындыра білудің әлеуметтік білік және дағдыларына үйрету. Жасөспірімдерге отбасы, мектеп, достары және т.с.с. қатыстыра отырып, әлеуметтік қолдау көрсету. Мәселелерді шешуге көмектесетін әлеуметтік-психологиялық тренингтер, өзін бағалауын көтеретін, өз тұлғасына шынайы қатынас, эмпатияны дамытатын топтық психокоррекциялық сабақтар ұйымдастыруға болады. Сонымен қатар өзін ұстай білу дағдыларын дамытуға арналған тренингтерге негізделген табысқа жету мотивациясын жетілдіретін психологиялық коррекция шаралары да нәтиже беруге тиіс.
Көмектесу үшін не істеуге болады?

1. Суицидтен құтқару тек достарының қамқоры мен қатысуынан ғана тұрмайды, сонымен бірге төнген қауіптің белгілерін тез арада аңғара білуге де байланысты. Сіздің сол қауіп туралы біліміңіз, ақпаратты меңгеруге деген ұмтылысыңыз біреудің өмірін құтқарып қалуы мүмкін.

Болатын қауіптің белгілерін іздеңіз: өзіне-өзі қол салуға әрекеттенген суицидтік қорқытулар, депрессиялар, жүріс-тұрысындағы немесе мінез-құлқындағы айырықша өзгерістер, сонымен қатар ақырғы тілек-талаптарын білдіруге әзірлену. Шарасыздық пен үміті үзілгендіктің көрініс беруін бірден байқап, жалғыздыққа ұшырап, оқшауланып қалған адам емес пе екенін анықтау керек.

2. Өзіне-өзі қол жұмсау сияқты маңызды мәселені жан-жақты қарастырып, шеше алатын жауап табу қиын. Бірақ егер сіз өмірден түңілген адамды түсіне біліп, оның жанын ұғына білуге тырыссаңыз, үлкен қадам жасағаныңыз. Әрі қарайғы жағдай сіздің өзара қарым-қатынасыңыздың сапасына байланысты болады. Оны тек сөзбен ғана емес, сонымен бірге вербальді емес эмпатиямен де білдіруге болады; мұндай жағдайда ақыл үйрету емес, қолдау көрсете білу тиімдірек болады.

3. Суицидке баратын адамдар әсіресе қатты оқшаулану сезіміне берілгіш болады. Соған байланысты олар сіздің ақыл-кеңестеріңізді қабылдауға құлықтары болмайды. Олар көбінесе өздерінің жан жарасын, уайымдарын талқылауды қажет етеді, яғни «Менде өмір сүруге тұрарлықтай ештеңе жоқ» деген сияқты сөздерімен жеткізеді. Егер адам депрессияға ұшыраған болса, онда онымен әңгімелескеннен гөрі оған өзі туралы көбірек айтқызған дұрыс болады. Сіз ол адамның жан жарасын білдіретін сөздерін, мейлі ол уайым, қайғы, кінә, қорқыныш немесе ашу-ыза болсын, тыңдай білсеңіз, оған баға жетпес көмек бергеніңіз. Тіпті кейде жай ғана үндемей онымен бірге отырсаңыз да, бұл сіздің оған деген қамқорлық қатынасыңыздың, оның тағдырына немқұрайлы қарамайтыныңыздың дәлелі бола алады.

4. Суицидке бет алған адамға: «Ойлан, сенің өлімің жақындарыңа қандай қайғы әкеледі», - деп айтқанша, оның ойына мүмкін әлі келе қоймаған басқа шешім туралы ойлануды сұраңыз.
Суицидтің алдын алудың маңызды міндеттерінің бірі көмек беру үшін психикалық дискомфорттың бастауын анықтау болып табылады. Бұл қиын болуы мүмкін, өйткені суицидтің «азық алатын ортасы» құпиялылық екені белгілі. Өзін-өзі өлтіруге оқталған адамды өзінің проблемасын өзі електен өткізіп және оны қиындатып тұрған не екенін нақтырақ анықтауына итермелеу керек.

5. Өзін-өзі құртуға бейім депрессивті адамдармен жұмыс ауқымды және жауапты болып табылады. Психотерапевтер олар не айтатынына және не сезетініне назарды жұмылдыру өте құнды болып келетіні туралы тұжырымға баяғыда келген. Мазалайтын жасырын ойлар сыртқа шыққанда басқа түскен бәле сондай қорқынышты емес, тіпті шешуге тұрарлықтай болып көрінуі әбден мүмкін. Қандай да бір үміттену де пайда болады.

6. Кризистік жағдай шешілгенге шейін немесе көмек келгенге дейін оның жанында барынша ұзақ қалуға тырысыңыз немесе біреуге тапсырыңыз. Мүмкін жедел жәрдем стансасына қоңырау шалу керек болар немесе емханаға хабарласу керек. Есіңізде болсын, қолдау көрсету сізге белгілі бір жауапкершілік артады.

7. Суицидке баратын адамдардың көру аймағы тарылған, түнек басқан санада болады. Олардың санасы көтеруі қиын проблемаларды шешу жолдарын толық игеруге мүмкіндік бермейді. Олар алдымен қолдау табуды өтінеді. Достары, әрине, жақсы ниетпен көмекке ұмтылуы мүмкін, бірақ олардың білік пен тәжірибесі жетіңкіремейді, одан басқа олар тым әсерлі эмоционалдылыққа бейім болып келеді.

Суицидтік үрдісті басынан кешіргендер үшін имам, молла сияқты діни адамдар нағыз қолдаушы ретінде көмекке келе алады. Көптеген дінге қызмет ететін адамдар түсіне білетін, елгезек және сенімге лайық тамаша кеңесшілер болып келеді.
Отбасылық дәрігерлер де сенімді көмек көрсете алады. Олар, әдеттегідей, жақсы ақпараттандырылған, жағдаятты байыпты бағалай алады және адамды білгір маманға бағыттай біледі. Басында, пациент әлі білікті көмек алмай тұрғанда, отбасылық дәрігер оған үдемелі депрессивті жағдайды бәсеңдету үшін қажетті препарат тағайындауы мүмкін.
Суицидтік қауіп кезінде психиатрлар немесе клиникалық психологтардың көмегіне жүгінбей кетуге болмайды.

Бұл мамандар өздерінің білімі, білігі және психотерапиялық ықпалы арқасында адамның құпиялы сезімдерін, қажеттіліктерін және күтілетін тілектерін түсіне білетін керемет қабілеттерге ие.
Кейде суицидке бейім адамдарға көмектің жалғыз таңдамалы жолы ретінде егер жағдай тым қиын болса психиатриялық ауруханаға емделуге жатқызу болып табылады. Кешіктіру қауіпті болуы мүмкін; ауруханаға жатқызу ауру адамға да, оның отбасына да жеңілдік беруі мүмкін.

8. Егер қауіп-қатер айналып өтіп кеткен жағдайдың өзінде мамандар болсын немесе отбасы болсын босаңсуға болмайды. Одан да қауіптісі алда болуы мүмкін. Ауру адамның психикалық белсенділігінің жоғарлауын жағдайының жақсарғаны деп ойлап қалуға да болады. Бірақ кейде депрессивті адамдар өзіне-өзі қол салу қарсаңында іс-әрекетке басымен кіріп кетеді. Олар ренжіткен адамдарының барлығынан кешірім сұрайды. Осыны көріп, сіз арқаңызды кеңге саласыз және қырағылықты бәсеңдетіп алуыңыз мүмкін. Бірақ бұл қылықтар барлығының алдындағы қарыздары мен міндеттерінен құтылып, содан кейін өзіне қол жұмсау керек деген шешімге келуінің хабаршысы болуы мүмкін. Шындығында, суицидке барушылардың тең жартысы психологиялық кризистің басталғанынан үш айдан кем емес уақыттан кейін өзіне-өзі қол салады.

СЕНІМ ТЕЛЕФОНЫ
ҚЫМБАТТЫ БАЛАЛАР!
Егер сізде тартысты жағдай туындаса және сіз өз бетімен оны жеңе алмасаңыз, сізге кәсіпқой психолог пен заңгердің көмегі қажет болса, балалар мен жастарға арналған Ұлттық сенім телефоны № 150 нөміріне қоңырау соғыңыз.

Балалар мен жастарға арналған Ұлттық сенім телефоны ТӘУЛІК БОЙЫ, АҚЫСЫЗ, АТЫ-ЖӨНІН КӨРСЕТПЕЙ (АНОНИМДІ) жұмыс істейді!

Балалар мен жастарға арналған бірыңғай Ұлттық сенім телефон желісін енгізу – қызметі, тәулігіне 24 сағат әр балаға ашық, өмірде қиын жағдайға тап болған балаларға жедел құқықтық және психологиялық көмек көрсете алады.
]]> admin Mon, 12 Sep 2022 09:26:18 +0600 Оқушылардың дарындылық қабілеттерін анықтау мен дамыту кезеңдері https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/05/10/oushylardy-daryndyly-ablettern-anytau-men-damytu-kezeder.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/05/10/oushylardy-daryndyly-ablettern-anytau-men-damytu-kezeder.html Дарынды балалармен жұмыс жоспары
1. Диагностикалық кезең:
- Мектеп психологтарының жүргізген зерттеу жұмыстары
- Сынып жетекшілерінің жүргізген зерттеулері. Алынған сауалнама, сараптау, зерттеу.
2. Оушылардың қызығушылығы мен бағыттарын, бейімдерін анықтап, реттеу кезеңі:
- Сынып жетекшілер мен пән мұғалімдері бағыт бере отырып оқушыларды топтарға бөледі.
- Оқушылардың қызығушылығы мен бейімдері бойынша сұраныстарын бақылау.
1. Мектеп-лицейінің мүмкіндіктері мен материалдық базасын оқушылардың сұранысына қарай бейімдеу кезеңі:
- Дарынды оқушылармен жұмыс жоспарын балалардың бейіміне қарай құру.
«Жігер» ғылыми қоғамына мүше болу кезеңі
Ғылыми қоғам (ОҒҚ) өзінің интелектісін дамытуға, ғылыми-зерттеу әрекет дағдыларын игеруге, өзінің белгілі бір ғылым саласындағы білімін жетілдіруге талпынған жастардың еркімен құрылған шығармашылық бірлестігі.
№3 Күршім гимназиясының Ғылыми қоғамы үш бөлімнен тұрады.
3-4 «Мөлдір бұлақ»
5-7 «Мұрагер»
8-11 «Жас ғалым»
 Мектептің кез келген оқушысы қоғамға мүше бола алады.
 Қоғам мүшелеріне өз секцияларында барлық мәселесін талқылап, шешім қабылдай алады.
 Зерттеуші оқушылардың жұмыстарын мектеп мұғалімдері, мамандар, ғалымдар жетекшілік жасай алады.
 Қоғам мүшелері өзінің зерттеу жұмыстарының барысы жайлы есеп беріп тұрады.
 Қорытындысы оқушылардың ғылыми тәжірибелік конференциясында ең үздік жобалар анықталып, марапатталады.
 «Жас ғалым» ғылыми қоғамы мүшелері өз құқықтары мен міндеттерін білуі тиіс.
Күтілетін нәтиже:
Қоғам сұрансына сай алған білімін өмірде пайдалануға бейімді, рухани бай, ұлтжанды, азаматты құрметтейтін, өзіндік көзқарасы қалыптасқан, қоғамды игілікті бағытта өзгерткісі келетін мектеп түлегін тәрбиелеу.

Балаға өз бетімен зерттеуге мүмкіндік туғызған сайын одан әрі жақсы оқи түседі.
Питер Клайн
Қазіргі қоғам дамуының ең маңызды факторы – білім мен ғылым. Қазіргі білім беру жүйесінің негізінде салынатын ойдың ең өзектісі тұлғаға бағытталауы. Мектепте бала дарындылығын анықтап, дамуына мүмкіндік беретін орта құру. Оқушылар мен ата-аналардың ұстаздардың ынтымақтастығы нәтижесінде ізденіс пен зерттеу үшін кешенді бағдарламаны жүзеге асыру.
Мектепте оқушылардың ғылыми зерттеу қоғамын құру алдында «Зерттеу сөзін қалай түсінесің?» – деп сұрақ қойдық.
Оқушылардың қабылдауындағы «Зерттеу» сөзінің ұғымы:
- Ол жаңалық емес, біріншіден өзімнің білгенімді өз бетімше зерттеп өз жолымды анықтау, одан нәтиже шығару, жүйелеу, саралу;
- Өзім өмір сүріп отырған қоғамның кемшіліктерін түзетуге өзім және басқа адамдарға жәрдем беру, адамдарды ойландыру;
- Ақпараттар ағыны ғасырында өзіме керекші мазмұнмен дұрыс жұмыс істей білу, өз пікіріммен көзқарасымды замандастарыма мәдениетті, сауатты түрде жеткізе білу;
- Жеке тұлғаны дамытпайтын ескі жүйені өзгертуге болатынына көз жеткізу.
Гимназияда оқушылардың ғылыми зерттеу қоғамды еректі түрде құрылды. Қоғамға шығармашылықпен бірлесе дамығысы келетін оқушылар мүше болды. Балаларға жәрдем бергісі келетін ұстаздар мен ата-аналар да қоғамға мүше бола алады.
Қоғам құру алдында зерттеу жұмыстары жүргізіліп, сұхбат сауалнама алынып, тренингтер ұйымдастырылды. Оқушылармен арнайы психологиялық зерттеулер де жүргізілді. Тынымсыз ееңбекпен зерттеу нәтижесінде оқушылар ғылыми қоғам мектептен тыс емес, ол әр пәннен өткен сабақтың жалғасы екендігін терең түсінді.
Оқушылардың зерттеу жұмысының дұрыс жүзеге қойылуына қосымша көмектер аса қажет. оқушылардың өз бейімі мен қызығушылығына орай жетекшілік жасайтын ұстаздар бекітілді. Ары қарай әркім өзі зерттеген бағыттағы ғалымдармен де байланысуына мүмкіндік жасау қажет.
І. Оқушының дарындылық қабілетін дамыту бағдарламасы
Дарынды балаларға арналған «Жетістіктер» мектебі оқушыларының интелектуалдық қабілеттерін дамытуды төмендегі бағдарлама негізінде жүргізілу. Аталған бағдарлама оқушының бағыты мен бейімділігіне икемделе отырып, жеке тұлғаның әлеуметтік психологиялық, ғылыми-педогогикалық, рухани дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Мақсаты:
- мектеп оқушыларының бағыттары мен бейімділектерін зерттеу;
- дарынды оқушыларды мақсатты түрде анықтау, іріктеу;
- дарынды балалардың икемі мен бағытына байланысты қосымша білім алуына мүмкіндік жасау.
Міндеттері:
- математика жаратылыс тану пәндерін үш тілді оқыту арқылы оқушылардың танымдық мүмкіндіктерін молайту;
- оқушылардың бейімі мен бағытына қарай олимпиада мектебіне қатыстыру;
- мұғалімдер мен оқушылардың бірлескен даму мен іөзденіс формаларын көрсету;
- дарынды оқушылардың шығармашылық қызметерін ынталандыру;
- оқушылардың білім алуы мен шығармашылықпен жұмыс істеуге қолайлы жағдай жасау.
Дарынды оқушылармен жұмыс істейтін пән мұғалімдері мен сынып жетекшілердің міндеттері:
- Мұғалімдер оқушылармен бірлесе жұмыс істеу барысында оқушыны тек ақпаратпен қамтамасыз етпей, оны сапатау, өз ойын жазу, өзінің ізденуі арқылы зерттелетін тақырыптың жаңалығын ашуға көмектеседі және тәжірибесін толықтыра алады;
- Оқушылар бірлесе жұмыс істеу барысында өзінің де зерттеу тақырыбы бойынша идеяларын негізу мүмкіндігін алады;
- Дарынды балалармен сабақтарды ұйымдастыру, жүргізу;
- Дарынды балалармен жұмыс істеуге арналған бағдарламаларды жасау, жетілдіру;
- Дарынды оқушыларды олимпиадаларға, байқауларға, мектепшілік, аудандық, қалалық, республикалық деңгейдегі білім сайыстарына қатысу;
Дарынды балаларды дамытуда мектеп пен отбасының байланысын жүзеге асыру:
- дарынды балалардың тұлғалық пен жастық ерекшеліктерін зерттеу;
- отбасылық қатынастары мен эмоциялық ереіктік қасиеттерін білу;
- «Отбасылық сауаттылық клубы» жұмысының бағдарламасын жүзеге асыру;
- Ғалым ата-аналармен тығыз байланыс орнату .
«Дарынды оқушылармен жұмыс» бағдарламасының жүзеге асуы мектептің материалдық-техникалық базасына тығыз байланысты.
- мектеп кітапхана қорындағы кітаптарды пайдалану мүмкіндігін толық қамтамасыз ету;
- мектептегі компьютер сыныптары мен интернет жүйесін пайдалану;
-интерактивті тақта, электрондық оқулықтарды толығымен пайдалану;
- мамандырылған пән бөлмелерін жабдықтау.
Дарынды мектеп түлегінің моделі:
- тұлғалық, бағдарлы тәсілдер негізінде өзін-өзі саналы, кәсіби анықтайтын, құзіреттілігі;
- әлеуметтену процесін оқытумен кіріктіруге құзіретті;
- демократиялық қоғам жайында еңбек нарығында бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге құзіретті;
- Республикалық білім беру жүйесін әлемдік білім кеңестігінде интеграциялау, шетелде білім алуға құзіретті;
- өзінің алған білімін туған елін көркейтуге, экономикасын дамытуға құзіретті.
Дарынды оқушының негізгі қасиеттері:
- ойлаудың өзбеттілігі, яғни жаңа міндеттерді алға тарту және ешкімнің көмегенсіз оларды шешу жолдарын табу;
- бастамшылдық, яғни өзінің тапсырмаларды тұрақты түрде іздеуге талпыну және оларды шешудің тәсілдерін табу;
- ақыл тереңдігі, яғни заттар мен құбылыстармен жан-жақты қарау;
- ой жүйріктігі, яғни тапсырмалар шешу жылдамдығы;
- өзгешелік, яғни жалпы қабылнадған идеялардан өзіндік ой қорытындыларын жасай білуі;
- талпыну, яғни қойылған тапсырмалар мен мәселелерді шешудің ең тиімді жолын табу қажеттілігі;
- сыншылдық, яғни зеттер мен құбылыстарға объективтік баға беру, қалыптасқан болжамдар мен шешімдерге күмән келтіру.

]]> Дарынды балалармен жұмыс жоспары
1. Диагностикалық кезең:
- Мектеп психологтарының жүргізген зерттеу жұмыстары
- Сынып жетекшілерінің жүргізген зерттеулері. Алынған сауалнама, сараптау, зерттеу.
2. Оушылардың қызығушылығы мен бағыттарын, бейімдерін анықтап, реттеу кезеңі:
- Сынып жетекшілер мен пән мұғалімдері бағыт бере отырып оқушыларды топтарға бөледі.
- Оқушылардың қызығушылығы мен бейімдері бойынша сұраныстарын бақылау.
1. Мектеп-лицейінің мүмкіндіктері мен материалдық базасын оқушылардың сұранысына қарай бейімдеу кезеңі:
- Дарынды оқушылармен жұмыс жоспарын балалардың бейіміне қарай құру.
«Жігер» ғылыми қоғамына мүше болу кезеңі
Ғылыми қоғам (ОҒҚ) өзінің интелектісін дамытуға, ғылыми-зерттеу әрекет дағдыларын игеруге, өзінің белгілі бір ғылым саласындағы білімін жетілдіруге талпынған жастардың еркімен құрылған шығармашылық бірлестігі.
№3 Күршім гимназиясының Ғылыми қоғамы үш бөлімнен тұрады.
3-4 «Мөлдір бұлақ»
5-7 «Мұрагер»
8-11 «Жас ғалым»
 Мектептің кез келген оқушысы қоғамға мүше бола алады.
 Қоғам мүшелеріне өз секцияларында барлық мәселесін талқылап, шешім қабылдай алады.
 Зерттеуші оқушылардың жұмыстарын мектеп мұғалімдері, мамандар, ғалымдар жетекшілік жасай алады.
 Қоғам мүшелері өзінің зерттеу жұмыстарының барысы жайлы есеп беріп тұрады.
 Қорытындысы оқушылардың ғылыми тәжірибелік конференциясында ең үздік жобалар анықталып, марапатталады.
 «Жас ғалым» ғылыми қоғамы мүшелері өз құқықтары мен міндеттерін білуі тиіс.
Күтілетін нәтиже:
Қоғам сұрансына сай алған білімін өмірде пайдалануға бейімді, рухани бай, ұлтжанды, азаматты құрметтейтін, өзіндік көзқарасы қалыптасқан, қоғамды игілікті бағытта өзгерткісі келетін мектеп түлегін тәрбиелеу.

Балаға өз бетімен зерттеуге мүмкіндік туғызған сайын одан әрі жақсы оқи түседі.
Питер Клайн
Қазіргі қоғам дамуының ең маңызды факторы – білім мен ғылым. Қазіргі білім беру жүйесінің негізінде салынатын ойдың ең өзектісі тұлғаға бағытталауы. Мектепте бала дарындылығын анықтап, дамуына мүмкіндік беретін орта құру. Оқушылар мен ата-аналардың ұстаздардың ынтымақтастығы нәтижесінде ізденіс пен зерттеу үшін кешенді бағдарламаны жүзеге асыру.
Мектепте оқушылардың ғылыми зерттеу қоғамын құру алдында «Зерттеу сөзін қалай түсінесің?» – деп сұрақ қойдық.
Оқушылардың қабылдауындағы «Зерттеу» сөзінің ұғымы:
- Ол жаңалық емес, біріншіден өзімнің білгенімді өз бетімше зерттеп өз жолымды анықтау, одан нәтиже шығару, жүйелеу, саралу;
- Өзім өмір сүріп отырған қоғамның кемшіліктерін түзетуге өзім және басқа адамдарға жәрдем беру, адамдарды ойландыру;
- Ақпараттар ағыны ғасырында өзіме керекші мазмұнмен дұрыс жұмыс істей білу, өз пікіріммен көзқарасымды замандастарыма мәдениетті, сауатты түрде жеткізе білу;
- Жеке тұлғаны дамытпайтын ескі жүйені өзгертуге болатынына көз жеткізу.
Гимназияда оқушылардың ғылыми зерттеу қоғамды еректі түрде құрылды. Қоғамға шығармашылықпен бірлесе дамығысы келетін оқушылар мүше болды. Балаларға жәрдем бергісі келетін ұстаздар мен ата-аналар да қоғамға мүше бола алады.
Қоғам құру алдында зерттеу жұмыстары жүргізіліп, сұхбат сауалнама алынып, тренингтер ұйымдастырылды. Оқушылармен арнайы психологиялық зерттеулер де жүргізілді. Тынымсыз ееңбекпен зерттеу нәтижесінде оқушылар ғылыми қоғам мектептен тыс емес, ол әр пәннен өткен сабақтың жалғасы екендігін терең түсінді.
Оқушылардың зерттеу жұмысының дұрыс жүзеге қойылуына қосымша көмектер аса қажет. оқушылардың өз бейімі мен қызығушылығына орай жетекшілік жасайтын ұстаздар бекітілді. Ары қарай әркім өзі зерттеген бағыттағы ғалымдармен де байланысуына мүмкіндік жасау қажет.
І. Оқушының дарындылық қабілетін дамыту бағдарламасы
Дарынды балаларға арналған «Жетістіктер» мектебі оқушыларының интелектуалдық қабілеттерін дамытуды төмендегі бағдарлама негізінде жүргізілу. Аталған бағдарлама оқушының бағыты мен бейімділігіне икемделе отырып, жеке тұлғаның әлеуметтік психологиялық, ғылыми-педогогикалық, рухани дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Мақсаты:
- мектеп оқушыларының бағыттары мен бейімділектерін зерттеу;
- дарынды оқушыларды мақсатты түрде анықтау, іріктеу;
- дарынды балалардың икемі мен бағытына байланысты қосымша білім алуына мүмкіндік жасау.
Міндеттері:
- математика жаратылыс тану пәндерін үш тілді оқыту арқылы оқушылардың танымдық мүмкіндіктерін молайту;
- оқушылардың бейімі мен бағытына қарай олимпиада мектебіне қатыстыру;
- мұғалімдер мен оқушылардың бірлескен даму мен іөзденіс формаларын көрсету;
- дарынды оқушылардың шығармашылық қызметерін ынталандыру;
- оқушылардың білім алуы мен шығармашылықпен жұмыс істеуге қолайлы жағдай жасау.
Дарынды оқушылармен жұмыс істейтін пән мұғалімдері мен сынып жетекшілердің міндеттері:
- Мұғалімдер оқушылармен бірлесе жұмыс істеу барысында оқушыны тек ақпаратпен қамтамасыз етпей, оны сапатау, өз ойын жазу, өзінің ізденуі арқылы зерттелетін тақырыптың жаңалығын ашуға көмектеседі және тәжірибесін толықтыра алады;
- Оқушылар бірлесе жұмыс істеу барысында өзінің де зерттеу тақырыбы бойынша идеяларын негізу мүмкіндігін алады;
- Дарынды балалармен сабақтарды ұйымдастыру, жүргізу;
- Дарынды балалармен жұмыс істеуге арналған бағдарламаларды жасау, жетілдіру;
- Дарынды оқушыларды олимпиадаларға, байқауларға, мектепшілік, аудандық, қалалық, республикалық деңгейдегі білім сайыстарына қатысу;
Дарынды балаларды дамытуда мектеп пен отбасының байланысын жүзеге асыру:
- дарынды балалардың тұлғалық пен жастық ерекшеліктерін зерттеу;
- отбасылық қатынастары мен эмоциялық ереіктік қасиеттерін білу;
- «Отбасылық сауаттылық клубы» жұмысының бағдарламасын жүзеге асыру;
- Ғалым ата-аналармен тығыз байланыс орнату .
«Дарынды оқушылармен жұмыс» бағдарламасының жүзеге асуы мектептің материалдық-техникалық базасына тығыз байланысты.
- мектеп кітапхана қорындағы кітаптарды пайдалану мүмкіндігін толық қамтамасыз ету;
- мектептегі компьютер сыныптары мен интернет жүйесін пайдалану;
-интерактивті тақта, электрондық оқулықтарды толығымен пайдалану;
- мамандырылған пән бөлмелерін жабдықтау.
Дарынды мектеп түлегінің моделі:
- тұлғалық, бағдарлы тәсілдер негізінде өзін-өзі саналы, кәсіби анықтайтын, құзіреттілігі;
- әлеуметтену процесін оқытумен кіріктіруге құзіретті;
- демократиялық қоғам жайында еңбек нарығында бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етуге құзіретті;
- Республикалық білім беру жүйесін әлемдік білім кеңестігінде интеграциялау, шетелде білім алуға құзіретті;
- өзінің алған білімін туған елін көркейтуге, экономикасын дамытуға құзіретті.
Дарынды оқушының негізгі қасиеттері:
- ойлаудың өзбеттілігі, яғни жаңа міндеттерді алға тарту және ешкімнің көмегенсіз оларды шешу жолдарын табу;
- бастамшылдық, яғни өзінің тапсырмаларды тұрақты түрде іздеуге талпыну және оларды шешудің тәсілдерін табу;
- ақыл тереңдігі, яғни заттар мен құбылыстармен жан-жақты қарау;
- ой жүйріктігі, яғни тапсырмалар шешу жылдамдығы;
- өзгешелік, яғни жалпы қабылнадған идеялардан өзіндік ой қорытындыларын жасай білуі;
- талпыну, яғни қойылған тапсырмалар мен мәселелерді шешудің ең тиімді жолын табу қажеттілігі;
- сыншылдық, яғни зеттер мен құбылыстарға объективтік баға беру, қалыптасқан болжамдар мен шешімдерге күмән келтіру.

]]> admin Tue, 10 May 2022 17:47:33 +0600 Үлгерімі төмен оқушылармен жұмыс https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/05/10/lgerm-tmen-oushylarmen-zhmys.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2022/05/10/lgerm-tmen-oushylarmen-zhmys.html Үлгерімі нашар немесе үлгермейтін оқушылармен жұмыс істеу
Еңбекке жарамдық:

қызметті түрлендіру
кабинетті желдету (проветрить)
серпініс кезеңін өткізу
қажеттілік және жеткіліктілік қағидасын ұмытпау
Үлгерімі нашар балалармен атқарылатын жұмыс түрлері:

жеке жұмыс карточкасы
тесттер
өзгертілген тапсырмалар
тренажер-карточкалар
шығармашылық тапсырмалар
ақпарат-карточкалар
есептің шешім үлгілері бар карточкалар
конспект-карточкалар
Мұғалімдерге! Ұстамдылық алгоритмі:

1. Баланың психологиялық дамуы бойынша не білу қажет:

түсіну (жолдары - кинестетикалық (дене қозғалысы мен мимика), есту, көзбен көру)
назар аудару (ерікті, еріксіз)
ес, зерде (вербальды, вербальды емес Вербальды қарым-қатынас -. тіл (есту) арылы байланыс, вербальды емес - қимыл тілі)
2. Әр баланы түсініп, қабылдауға ұмтылу

3. Сабақта еркіндік және қолайлы орта қалыптастыру

4. Не көрсету қажет:

дұрыс талап етушілік
шексіз сабырлық
әділ қатаңдық
оқушының мүмкіндіктеріне сенім
5. Оқушының позициясына тұру

6. Мысқылшылдыққа жол бермеу

7. Еркін диалог жүргізе білу

8. Вербальды емес қарым-қатынасты (тірегіш сигналдар, суреттер, таблицалар, схемалар, жоспарлар) қолдану

9. Сөздіктермен және басқа нықтама материалдармен жұмыс істеуге үйрету

10. Оқытуда не қолдану қажет:

- Алға озып оқыту

- Топпен атқарылатын жұмыстардың әр түрлері

- Өзара тексеру, өзін өзі тексеру

- Сабақта блок-конспекттерді қолдану

11. Оқу материалын тиімді бөлу (қиыны - алдында!)

12. Сабақ материалын көп рет қайталап, бекіту

13. Қызметтің алгоритміне тырысы

Үлгерімі нашар оқушылармен жұмыс істегенде төмендегі ережелерді сақтау қажет:

Оқушыға тосын сұрақ бермеу, тез жауап беруді талап етпеу, оқушыға ойланып, дайындалуына уақыт беру.
Жауапты ауызша емес, жазба түрінде талап еткен дұрыс.
Ауқымды, көлемі үлкен, әр-түрлі, күрделі материалдарды қысқа мерзімде игеруін талап етуге болмайды. Ол материалды ақпаратқа байланысты бөліп беру.
Бұндай оқушыларға жаңа тақырып бойынша жауап беруін талап етуге болмайды. Үйде дайындалуға мүмкіндік беріп, келесі сабақта сұраған жөн.
Жауап сұрап, ынталандыру арқылы оқушының өзінің күшіне, біліміне деген сенімін арттыру. Бұл сенімдік оған емтихан, бақылау жазған кезде көмек етеді.
Оқушы жауапты дайындап жатқан кезде.
Балалар нені түсінеді, неден нәтижесі бар, не қолдарынан келеді, соны жақсы көреді. Кез келген бала жақсы баға алғысы келеді. Сыныптастары мен мұғалімнің көмегімен алғашқы жетістіктерге жетуі өте маңызды. Мұғалім шын жүректен баланың көрсеткіштеріне қуанғанын көрсете білуі керек. Оған қалай жетуге болады?
Бұл жағдайда деңгейлеп оқыту әдісісіз нәтижеге жету мүмкін емес.

Деңгейлеп оқыту әдісін сабақтың әр кезеңінде қолдана аламыз:

тақырыпты бекітуде
үй тапсырмасын тексерерде
өзіндік жұмыста.
Деңгейлеп оқытуда дидактикалық материалдар қолдануы көзделеді:

]]> Үлгерімі нашар немесе үлгермейтін оқушылармен жұмыс істеу
Еңбекке жарамдық:

қызметті түрлендіру
кабинетті желдету (проветрить)
серпініс кезеңін өткізу
қажеттілік және жеткіліктілік қағидасын ұмытпау
Үлгерімі нашар балалармен атқарылатын жұмыс түрлері:

жеке жұмыс карточкасы
тесттер
өзгертілген тапсырмалар
тренажер-карточкалар
шығармашылық тапсырмалар
ақпарат-карточкалар
есептің шешім үлгілері бар карточкалар
конспект-карточкалар
Мұғалімдерге! Ұстамдылық алгоритмі:

1. Баланың психологиялық дамуы бойынша не білу қажет:

түсіну (жолдары - кинестетикалық (дене қозғалысы мен мимика), есту, көзбен көру)
назар аудару (ерікті, еріксіз)
ес, зерде (вербальды, вербальды емес Вербальды қарым-қатынас -. тіл (есту) арылы байланыс, вербальды емес - қимыл тілі)
2. Әр баланы түсініп, қабылдауға ұмтылу

3. Сабақта еркіндік және қолайлы орта қалыптастыру

4. Не көрсету қажет:

дұрыс талап етушілік
шексіз сабырлық
әділ қатаңдық
оқушының мүмкіндіктеріне сенім
5. Оқушының позициясына тұру

6. Мысқылшылдыққа жол бермеу

7. Еркін диалог жүргізе білу

8. Вербальды емес қарым-қатынасты (тірегіш сигналдар, суреттер, таблицалар, схемалар, жоспарлар) қолдану

9. Сөздіктермен және басқа нықтама материалдармен жұмыс істеуге үйрету

10. Оқытуда не қолдану қажет:

- Алға озып оқыту

- Топпен атқарылатын жұмыстардың әр түрлері

- Өзара тексеру, өзін өзі тексеру

- Сабақта блок-конспекттерді қолдану

11. Оқу материалын тиімді бөлу (қиыны - алдында!)

12. Сабақ материалын көп рет қайталап, бекіту

13. Қызметтің алгоритміне тырысы

Үлгерімі нашар оқушылармен жұмыс істегенде төмендегі ережелерді сақтау қажет:

Оқушыға тосын сұрақ бермеу, тез жауап беруді талап етпеу, оқушыға ойланып, дайындалуына уақыт беру.
Жауапты ауызша емес, жазба түрінде талап еткен дұрыс.
Ауқымды, көлемі үлкен, әр-түрлі, күрделі материалдарды қысқа мерзімде игеруін талап етуге болмайды. Ол материалды ақпаратқа байланысты бөліп беру.
Бұндай оқушыларға жаңа тақырып бойынша жауап беруін талап етуге болмайды. Үйде дайындалуға мүмкіндік беріп, келесі сабақта сұраған жөн.
Жауап сұрап, ынталандыру арқылы оқушының өзінің күшіне, біліміне деген сенімін арттыру. Бұл сенімдік оған емтихан, бақылау жазған кезде көмек етеді.
Оқушы жауапты дайындап жатқан кезде.
Балалар нені түсінеді, неден нәтижесі бар, не қолдарынан келеді, соны жақсы көреді. Кез келген бала жақсы баға алғысы келеді. Сыныптастары мен мұғалімнің көмегімен алғашқы жетістіктерге жетуі өте маңызды. Мұғалім шын жүректен баланың көрсеткіштеріне қуанғанын көрсете білуі керек. Оған қалай жетуге болады?
Бұл жағдайда деңгейлеп оқыту әдісісіз нәтижеге жету мүмкін емес.

Деңгейлеп оқыту әдісін сабақтың әр кезеңінде қолдана аламыз:

тақырыпты бекітуде
үй тапсырмасын тексерерде
өзіндік жұмыста.
Деңгейлеп оқытуда дидактикалық материалдар қолдануы көзделеді:

]]> admin Tue, 10 May 2022 15:22:09 +0600 Мектеп түлектеріне психологтың кеңесі https://3-kurchum.mektebi.kz/2020/05/08/mektep-tlekterne-psihologty-kees.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2020/05/08/mektep-tlekterne-psihologty-kees.html admin Fri, 08 May 2020 11:16:43 +0600 Психопрофилактика https://3-kurchum.mektebi.kz/2019/10/29/psihoprofilaktika.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2019/10/29/psihoprofilaktika.html "ҚЫЗ ЖІБЕК" ҚЫЗДАР КЛУБЫНЫҢ АШЫҚ ТӘРБИЕ ШАРАСЫ]]> admin Tue, 29 Oct 2019 10:34:17 +0600 Психолог туралы ақпарат https://3-kurchum.mektebi.kz/2019/09/23/psiholog-turaly-aparat.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2019/09/23/psiholog-turaly-aparat.html

А.Ә.Т: Смагулова Нургуль Каиркановна

Туған күні, айы, жылы: 04.01.1986

Білімі: жоғары

Оқу орыны, бітірген жылы: С.Аманжолов атындағы ШҚМУ, 2004-2008 ж.ж

Мамандығы: «Психология»

БІЛІКТІЛІКТІ АРТТЫРУ:

«Мектепте қауіпсіз білім беру ортасын қамтамасыз ету және зорлық-зомбылықты болдырмау, жасөспірімдер арасындағы суицидтің алдын алу» тақырыбында 80 академиялық сағат көлемінде біліктілікті арттыру курсы туралы сертификат, алғыс хат, 15.11.2019, №000906.
«Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ Педагогикалық шеберлік орталығы әзірлеген білім беру ұйымдары психологтарының біліктілігін арттыру білім беру бағдарламасы бойынша 80 академиялық сағат көлемінде курсы туралы сертификат, 08.11.2019, №125861.
«Жалпы білім беруде ерекше оқытуды қажет ететін балаларды психологиялық-педагогикалық қолдау» тақырыбында 72 академиялық сағат көлемінде біліктілікті арттыру курсы туралы сертификат, 13.12.2017, №000107.
С.Аманжолов атындағы ШҚМУ Біліктілікті бекіту орталығында «Білім алушылардың жасөспірім және балғын жастағы ұжымдарымен педагог-психологтың жүргізетін жұмысы: көкейтесті мәселелер және алдын алудың заманауи технологиялары» бағдарламасы бойынша 72 сағат көлеміндегі курс туралы сертификат, 10.11.2016, №07800.

ЖЕТІСТІКТЕРІ:

Диплом «Үздік жыл психологы» облыстық байқауының ІІІ орын иегері, 2015 жыл.
Диплом мектеп психологтарына арналған облыстық «Үздік авторлық бағдарлама» байқауының ІІІ орын иегері, 2016 жыл.
Диплом за І место в І Республиканской дистанционной олимпиаде по психологии среди учащихся 10-11 классов организаций образования РК, 2016 год, №010909650742, ученица Алибек Гүлім.
Диплом за занятое ІІІ место в Республиканской дистанционной олимпиаде по психологии среди психологов организаций образования РК, 2018 год.
Грамота за І место в районе в Республиканской дистанционной олимпиаде по психологии, 2018 год, №01325733-F27B7
І Республикалық «Үздік педагог» педагогика олимпиадасында жоғары нәтиже көрсеткені үшін І дәрежелі диплом, 2018 жыл, №D-1737.

]]> admin Mon, 23 Sep 2019 10:44:51 +0600 Психолог туралы ақпарат https://3-kurchum.mektebi.kz/2019/09/23/psiholog-turaly-aparat.html https://3-kurchum.mektebi.kz/2019/09/23/psiholog-turaly-aparat.html